1–3 tháng sau sinh: Mẹ cần chăm sóc và phục hồi như thế nào?

Sau tháng đầu tiên, nhiều mẹ bắt đầu cảm thấy cơ thể ổn định hơn so với những ngày ngay sau sinh. Sản dịch có thể giảm, vết thương dần lành, mẹ quen hơn với nhịp chăm em bé và việc cho bú hoặc hút sữa.

Tuy nhiên, 1–3 tháng sau sinh vẫn là một phần quan trọng của giai đoạn hậu sản. ACOG xem 12 tuần đầu sau sinh là khoảng thời gian cần được chăm sóc liên tục, thay vì chỉ coi hậu sản là một lần tái khám ở tuần thứ 6.

Việc chăm sóc nên bao gồm phục hồi thể chất, tâm trạng, giấc ngủ, nuôi dưỡng em bé, sức khỏe tình dục, tránh thai và các vấn đề sức khỏe khác của mẹ.

Nếu mẹ chưa đọc phần trước, có thể xem Chăm sóc mẹ sau sinh 1 tháng đầu hoặc theo dõi toàn bộ hệ nội dung tại Chăm Mẹ Sau Sinh của MẸ ƠI.

Giai đoạn 1–3 tháng sau sinh là thời điểm mẹ tiếp tục phục hồi thể lực, ổn định sinh hoạt và thích nghi với nhịp chăm bé.

Nội dung mang tính tham khảo và không thay thế tư vấn y tế. Mẹ sinh mổ, có biến chứng thai kỳ, bệnh nền, đau kéo dài hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ.

• Sức bền và thể lực.
• Cơ bụng và cơ sàn chậu.
• Giấc ngủ.
• Dinh dưỡng.
• Nguồn sữa.
• Đau lưng, cổ vai gáy.
• Rụng tóc và thay đổi da.
• Cân nặng.
• Tâm trạng.
• Quan hệ tình dục và tránh thai.
• Chuẩn bị quay lại công việc.

Từ tháng thứ 2 đến tháng thứ 3, nhiều thay đổi sau sinh dần ổn định nhưng cơ thể mẹ vẫn cần thời gian phục hồi.

• Cơ thể yếu hơn trước khi mang thai.
• Đau lưng.
• Mỏi vai gáy.
• Khó đứng hoặc đi lại lâu.
• Són tiểu.
• Cảm giác nặng vùng chậu.
• Bụng mềm hoặc còn lớn.
• Mệt sau những hoạt động trước đây từng rất bình thường.

Dù đã qua tháng đầu, tử cung, thành bụng, cơ sàn chậu và sức bền của mẹ vẫn tiếp tục thay đổi.

• Chảy máu nhiều.
• Kèm đau hoặc sốt.
• Chóng mặt.
• Cảm thấy không khỏe bất thường.

• Căng vùng bụng dưới.
• Tê quanh sẹo.
• Ngứa.
• Khó chịu khi vận động mạnh.
• Đau khi đứng lên hoặc thay đổi tư thế nhanh.

Sẹo đau tăng, đỏ, sưng, chảy dịch hoặc mẹ bị sốt.

• Són tiểu khi ho, hắt hơi hoặc chạy.
• Cảm giác nặng vùng chậu.
• Khó kiểm soát hơi hoặc đại tiện.
• Đau hoặc khó chịu khi quan hệ.
• Cảm giác “lỏng” hoặc yếu cơ.

Mẹ cần nhớ: Không phải mọi trường hợp đều cần điều trị. Nên tránh tập quá sức khi cơ thể chưa sẵn sàng và ưu tiên phục hồi chức năng bụng – lưng – sàn chậu từ từ.

Cơ sàn chậu và cơ bụng cần được phục hồi từ từ bằng các hoạt động phù hợp với tình trạng của từng mẹ.

• Đi bộ.
• Bài tập thở.
• Vận động nhẹ.
• Tập sàn chậu.
• Yoga hoặc Pilates sau sinh phù hợp.
• Bài tập tăng sức mạnh nhẹ.

Lưu ý: Nếu mẹ sinh mổ hoặc có biến chứng, nên hỏi bác sĩ trước khi tăng cường độ. Dừng lại nếu thấy đau hoặc triệu chứng bất thường.

Mẹ có thể tăng dần vận động sau sinh khi cơ thể sẵn sàng và không có chống chỉ định y tế.

• Cân nặng trước mang thai.
• Mức tăng cân trong thai kỳ.
• Hình thức sinh.
• Hormone.
• Giấc ngủ.
• Mức vận động.
• Việc cho con bú.
• Chế độ ăn.
• Di truyền.

• Protein từ thịt, cá, trứng, đậu và các nguồn phù hợp.
• Rau củ.
• Trái cây.
• Ngũ cốc hoặc tinh bột.
• Chất béo phù hợp.
• Thực phẩm cung cấp canxi.
• Nước.

Khẩu phần đa dạng, đủ protein, rau củ, trái cây, tinh bột, chất béo phù hợp và nước giúp hỗ trợ quá trình phục hồi.

• Chế độ ăn.
• Thiếu máu hoặc thiếu vi chất.
• Mức mất máu khi sinh.
• Việc cho con bú.
• Bệnh nền.
• Chỉ định của bác sĩ.

Không nên tự phối hợp quá nhiều sản phẩm: Nếu mẹ đang uống vitamin tổng hợp, sắt, canxi, DHA hoặc nhiều sản phẩm cùng lúc, nên kiểm tra thành phần để tránh dùng trùng.

• Khả năng bé bú hiệu quả.
• Tần suất lấy sữa.
• Sự tăng trưởng của bé.
• Tình trạng sức khỏe của mẹ.

Khi việc cho bú dần ổn định, cảm giác ngực mềm hơn không đồng nghĩa với việc mẹ ít sữa.

• Lựa chọn các loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp.
• Không lạm dụng caffeine.
• Quan sát phản ứng của bé khi mẹ sử dụng lượng caffeine cao.
• Duy trì chế độ ăn đa dạng thay vì kiêng quá mức.

• Thiếu máu.
• Ăn uống chưa đủ.
• Đau kéo dài.
• Stress.
• Lo âu.
• Trầm cảm sau sinh.
• Vấn đề tuyến giáp hoặc nguyên nhân sức khỏe khác.

Giấc ngủ, sự hỗ trợ của gia đình và sức khỏe tinh thần vẫn là những yếu tố quan trọng trong 1–3 tháng sau sinh.

• Đau cổ.
• Mỏi vai.
• Đau lưng trên.
• Đau thắt lưng.
• Cứng cơ.

• Ăn đủ chất.
• Chăm sóc tóc nhẹ nhàng.
• Hạn chế kéo tóc quá chặt.
• Nghỉ ngơi.
• Theo dõi mức độ rụng.

Nên đi khám nếu: Rụng tóc đi kèm mệt mỏi rõ, tim đập nhanh, sụt cân bất thường hoặc những triệu chứng khác.

• Tâm trạng xấu kéo dài hoặc nặng dần.
• Ảnh hưởng đến ăn uống và giấc ngủ.
• Mẹ mất động lực hoặc năng lượng rõ rệt.
• Khó chăm sóc bản thân hoặc em bé.
• Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé.

• Mức độ lành của vết thương.
• Cảm giác đau hoặc khô âm đạo.
• Tâm lý và mong muốn cá nhân.
• Chất bôi trơn phù hợp khi cần.
• Biện pháp tránh thai.

Nếu chưa muốn có thai lại: Mẹ nên trao đổi với bác sĩ về phương pháp tránh thai phù hợp với tình trạng sức khỏe và việc cho con bú.

Việc trở lại quan hệ tình dục và lựa chọn biện pháp tránh thai cần dựa trên mức độ phục hồi, sự sẵn sàng và tư vấn phù hợp.

• Vẫn đau.
• Vết thương chưa ổn.
• Són tiểu nhiều.
• Nặng vùng chậu.
• Sữa mẹ gặp khó khăn.
• Mất ngủ nghiêm trọng.
• Tâm trạng xấu kéo dài.
• Chảy máu bất thường.
• Có bất kỳ triệu chứng khiến mẹ lo lắng.

• Tính chất công việc.
• Thời gian nghỉ thai sản.
• Hình thức sinh.
• Mức hồi phục.
• Việc cho con bú.
• Sự hỗ trợ của gia đình.
• Giấc ngủ và sức khỏe tinh thần.

• Lịch hút sữa.
• Dụng cụ.
• Túi trữ.
• Điều kiện bảo quản.
• Kế hoạch vận chuyển sữa.
• Người chăm bé.

• Chảy máu nhiều bất thường.
• Đau ngực.
• Khó thở.
• Đau đầu dữ dội.
• Thay đổi thị lực.
• Ngất hoặc chóng mặt nghiêm trọng.
• Sốt.
• Đau bụng dữ dội.
• Sưng đỏ đau một bên chân.
• Vết mổ hoặc vết khâu có dấu hiệu nhiễm trùng.
• Ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé.

Dù đã qua tháng đầu, mẹ vẫn cần đi khám khi xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo hoặc cảm thấy cơ thể có điều bất thường.

Sau sinh 2 tháng bụng vẫn to có bình thường không?

Có thể. Thành bụng, tử cung, mô liên kết và cân nặng cần thời gian để phục hồi. Không nên chỉ dựa vào kích thước bụng để đánh giá sức khỏe.

Sau sinh 2 tháng có tập gym được không?

Có thể với một số mẹ nếu phục hồi tốt và không có chống chỉ định, nhưng nên bắt đầu từ mức nhẹ và tăng dần. Mẹ sinh mổ hoặc có biến chứng nên hỏi bác sĩ trước khi tập nặng.

Sau sinh 3 tháng chưa có kinh có bất thường không?

Không nhất thiết, đặc biệt nếu mẹ đang cho con bú. Tuy nhiên, rụng trứng vẫn có thể xảy ra trước kỳ kinh đầu tiên.

Sau sinh 2–3 tháng vẫn rất mệt có bình thường không?

Thiếu ngủ có thể khiến mẹ mệt, nhưng nếu mệt nghiêm trọng, kéo dài hoặc đi kèm các triệu chứng khác, nên trao đổi với bác sĩ.

Đang cho con bú có cần ăn nhiều hơn không?

Mẹ cho bú thường cần thêm năng lượng, nhưng nhu cầu cụ thể phụ thuộc thể trạng và mức độ cho bú. Không cần cố ăn quá mức nếu khẩu phần đã đủ và đa dạng.

• WHO – Recommendations on maternal and newborn care for a positive postnatal experience
• ACOG – Optimizing Postpartum Care
• ACOG – Exercise After Pregnancy
• ACOG – Postpartum Depression
• ACOG – Postpartum Birth Control
• CDC – Maternal Diet and Breastfeeding
• CDC – Urgent Maternal Warning Signs

25. Kết Luận

Từ 1–3 tháng sau sinh, nhiều mẹ đã đi qua giai đoạn khó khăn nhất của những ngày đầu, nhưng hành trình phục hồi vẫn chưa kết thúc.

Đây là thời điểm mẹ có thể bắt đầu chuyển từ “nghỉ ngơi và theo dõi” sang phục hồi thể lực, chăm sóc sàn chậu, duy trì dinh dưỡng, cải thiện giấc ngủ, ổn định việc nuôi con và chuẩn bị quay lại nhịp sống thường ngày.

Không cần đặt mục tiêu phải lấy lại vóc dáng, sức bền hoặc lịch sinh hoạt như trước mang thai trong một thời gian cố định.

Mỗi cơ thể có một tốc độ hồi phục riêng. Điều quan trọng là mẹ tiếp tục lắng nghe cơ thể, nhận hỗ trợ khi cần và chủ động đi khám khi có dấu hiệu bất thường.

MẸ ƠI – Đồng hành cùng mẹ trong từng giai đoạn phục hồi sau sinh.