Chăm bé 12–15 tháng: Ăn, ngủ, tập đi và phát triển giao tiếp

Khoảng thời gian từ 12 đến 15 tháng thường mang đến rất nhiều thay đổi. Sau sinh nhật đầu tiên, bé có thể bắt đầu đứng vững hơn, bước những bước đầu tiên, dùng tay tự ăn, bắt chước người lớn và thể hiện nhu cầu bằng cử chỉ hoặc những từ đơn giản.

Đây cũng là lúc nhiều ba mẹ nhận thấy lịch sinh hoạt của con khác trước. Bé ăn thức ăn gia đình nhiều hơn, uống sữa ít “chiếm ưu thế” hơn so với giai đoạn sơ sinh, có thể thay đổi số giấc ngủ ngày và ngày càng muốn tự làm mọi thứ.

Vì vậy, chăm bé 12–15 tháng cần cân bằng giữa dinh dưỡng – giấc ngủ – vận động – giao tiếp – khả năng tự lập – an toàn và theo dõi phát triển.

Giai đoạn 12–15 tháng, bé phát triển nhanh về vận động, tự ăn, giao tiếp, giấc ngủ và khả năng tự lập.

Bài viết dành cho trẻ 12–15 tháng khỏe mạnh nói chung. Bé sinh non, có bệnh nền, dị ứng thực phẩm, khó nuốt, chậm tăng trưởng hoặc đang được theo dõi phát triển cần thực hiện theo hướng dẫn riêng của bác sĩ.

• Đứng khi bám đồ vật.
• Đứng độc lập trong một khoảng thời gian.
• Đi men theo bàn hoặc ghế.
• Dắt tay người lớn để đi.
• Bắt đầu bước vài bước độc lập.
• Ngồi xuống rồi đứng lên.
• Leo lên những vị trí thấp.

• Nhặt thức ăn bằng ngón tay.
• Cầm thìa dù chưa sử dụng thành thạo.
• Thả đồ vào hộp.
• Xếp các khối đơn giản.
• Lật trang sách dày.
• Cầm cốc bằng hai tay.

• Nhìn khi ba mẹ gọi tên.
• Dùng tay chỉ.
• Đưa đồ vật cho người khác.
• Vẫy tay.
• Bắt chước âm thanh.
• Hiểu một số từ quen thuộc.
• Phát ra những từ đơn giản.

Từ 12–15 tháng, bé có thể tiến bộ rõ về đứng, đi, sử dụng bàn tay, bắt chước, chỉ tay và giao tiếp với người chăm sóc.

• Bé có chịu lực lên hai chân không?
• Có đứng khi bám không?
• Có đi men không?
• Có cố gắng bước không?
• Hai bên cơ thể có vận động tương đối cân xứng không?
• Kỹ năng có tiến bộ theo thời gian không?

Một vài phút vận động lặp lại nhiều lần trong ngày có thể tự nhiên hơn với khả năng của trẻ.

Cho bé vận động trên mặt phẳng an toàn, tập đứng, đi men và bước những bước ngắn giúp bé rèn thăng bằng và kiểm soát cơ thể.

• Rau củ.
• Trái cây.
• Thịt, cá, gia cầm.
• Trứng.
• Đậu và các nguồn đạm khác.
• Ngũ cốc.
• Sữa chua, phô mai không thêm đường.
• Chất béo phù hợp.

Bữa sáng → bữa phụ → bữa trưa → bữa phụ → bữa tối

Bữa ăn của bé nên đa dạng rau củ, trái cây, đạm, ngũ cốc và chất béo phù hợp, với kết cấu an toàn theo khả năng ăn của bé.

• Ba mẹ lựa chọn món ăn phù hợp.
• Bé quyết định có ăn và ăn bao nhiêu.
• Không ép ăn hết bát.
• Không đuổi theo để đút.
• Không dùng bánh kẹo để đổi lấy việc ăn cơm.
• Cho bé thử lại món mới nhiều lần.
• Ngồi cùng bé trong bữa ăn.
• Hạn chế môi trường quá nhiều kích thích.

Tập bốc thức ăn, cầm thìa và uống cốc giúp bé rèn phối hợp tay – mắt và tăng dần khả năng tự lập trong bữa ăn.

• Cho trẻ ngồi thẳng khi ăn.
• Cắt thực phẩm theo kích thước an toàn.
• Làm mềm thực phẩm cứng khi cần.
• Không để bé chạy hoặc đi trong lúc ăn.
• Tránh những món có hình dạng hoặc kết cấu dễ gây hóc.
• Luôn có người lớn quan sát.

Cho bé ngồi thẳng, chuẩn bị thức ăn có kích thước phù hợp và luôn có người lớn giám sát giúp giảm nguy cơ hóc nghẹn.

Lựa chọn sữa cần dựa trên chế độ ăn hiện tại, khả năng dung nạp, dị ứng, tăng trưởng và tư vấn chuyên môn khi cần.

• Bé có tỉnh táo không?
• Có quá cáu gắt vì thiếu ngủ không?
• Ăn uống có phù hợp không?
• Lịch ngủ có tương đối ổn định không?

• Thường xuyên buồn ngủ sớm vào buổi sáng.
• Rất cáu gắt khi bỏ một giấc.
• Ngủ gục ngoài lịch.
• Giấc trưa trở nên quá ngắn.
• Buổi tối quá mệt.

Tắm → thay quần áo → đánh răng → đọc sách → giảm ánh sáng → ôm bé → ngủ.

Bé 12–15 tháng cần tổng thời gian ngủ phù hợp trong ngày và một routine ngủ tương đối ổn định, nhẹ nhàng.

Khi mặc áo: “Đây là áo.”

Khi cầm quả bóng: “Bóng. Quả bóng màu vàng.”

Khi bé chỉ vào mèo: “Đúng rồi, con mèo.”

Trò chuyện, gọi tên đồ vật, đọc sách và phản hồi cử chỉ của bé là những cách đơn giản hỗ trợ phát triển giao tiếp và ngôn ngữ.

• Khối xếp hình.
• Cốc xếp chồng.
• Bóng.
• Sách tranh.
• Đồ chơi kéo – đẩy phù hợp.
• Hộp để bỏ đồ vật vào.
• Đồ chơi giả vờ đơn giản.
• Vật dụng gia đình an toàn.

• Trò chuyện.
• Đọc sách.
• Chơi trên sàn.
• Đi bộ.
• Hát.
• Chơi ú òa.
• Xếp đồ.
• Làm việc nhà cùng ba mẹ.

Ví dụ: “Con muốn áo vàng hay áo xanh?” hoặc “Con muốn ăn chuối hay lê?”

• Cầu thang.
• Ban công.
• Cửa sổ.
• Ổ điện.
• Dây điện.
• Tủ có thuốc.
• Hóa chất tẩy rửa.
• Dao kéo.
• Nước nóng.
• Vật nhỏ dễ nuốt.
• Đồ nội thất dễ đổ.
• Góc bàn.
• Ghế mà bé có thể trèo lên.

• Bé mất một kỹ năng từng có.
• Ít phản ứng với âm thanh.
• Không phản ứng khi gọi tên trong nhiều tình huống.
• Giao tiếp mắt rất hạn chế.
• Không dùng cử chỉ để giao tiếp.
• Gần như không có tiến triển vận động.
• Không chịu lực lên chân.
• Cử động hai bên cơ thể rất không cân xứng.
• Khó ăn hoặc nuốt kéo dài.
• Ba mẹ có cảm giác quá trình phát triển dừng lại.

Khi bé bắt đầu đứng và đi, ba mẹ cần tăng cường an toàn trong nhà đồng thời theo dõi vận động, giao tiếp và các kỹ năng mới của bé.

• Khó thở.
• Tím môi hoặc da.
• Co giật.
• Li bì hoặc khó đánh thức.
• Uống rất kém.
• Tiểu giảm rõ.
• Nôn nhiều hoặc không giữ được nước.
• Tiêu chảy kèm dấu hiệu mất nước.
• Sốt kèm tình trạng toàn thân xấu.
• Phát ban bất thường kèm bé mệt nhiều.
• Chấn thương sau ngã khiến bé có biểu hiện khác thường.

Checklist ăn uống, sữa, tự ăn, giấc ngủ, vận động, giao tiếp, vui chơi, tự lập, an toàn và sức khỏe giúp ba mẹ theo dõi bé thuận tiện hơn.

Bé 13 tháng chưa đi có đáng lo không?

Không thể đánh giá chỉ bằng việc bé đã đi hay chưa. Hãy nhìn các kỹ năng nền như chịu lực, đứng, đi men, giữ thăng bằng và sự tiến bộ theo thời gian.

Bé 14 tháng chưa nói rõ từ nào có phải chậm nói?

Một kỹ năng riêng lẻ chưa đủ để kết luận. Hãy quan sát thêm khả năng hiểu lời, chỉ tay, giao tiếp bằng cử chỉ, phản ứng với tên gọi và âm thanh.

Bé 1 tuổi ăn ít nhưng uống nhiều sữa có được không?

Sữa vẫn có vai trò dinh dưỡng nhưng sau 12 tháng, thức ăn đa dạng ngày càng quan trọng. Uống quá nhiều sữa sát bữa có thể khiến trẻ ít hứng thú với thức ăn.

Bé 12–15 tháng cần ngủ mấy tiếng?

Khuyến nghị chung cho trẻ 1–2 tuổi là khoảng 11–14 giờ trong 24 giờ, bao gồm ngủ ngày.

Bé 1 tuổi nên ăn mấy bữa?

Có thể duy trì 3–4 bữa chính cùng bữa phụ phù hợp tùy nhu cầu và lịch sinh hoạt của bé.

Có cần dạy bé học chữ, số ở tuổi này?

Không cần. Trẻ 12–15 tháng học rất nhiều thông qua chơi, trò chuyện, vận động, bắt chước và trải nghiệm thực tế.

• CDC – Milestones by 15 Months
• CDC – Positive Parenting Tips: Toddlers 1–2 Years
• CDC – Infant and Toddler Nutrition
• WHO – Infant and Young Child Feeding
• WHO – Complementary Feeding
• American Academy of Sleep Medicine – Recommended Sleep Duration for Children

29. Kết Luận

Giai đoạn 12–15 tháng là thời điểm bé chuyển mình rất rõ từ một em bé phụ thuộc nhiều vào người lớn sang một toddler ngày càng chủ động.

Bé đang học cách tự ăn, đứng, bước đi, sử dụng đồ vật, thể hiện nhu cầu, hiểu lời nói và giao tiếp với những người xung quanh.

Ba mẹ không cần thúc con đạt thật nhiều mốc trong thời gian ngắn. Điều quan trọng hơn là tạo ra môi trường phù hợp để bé được ăn đa dạng – ngủ đủ – vận động an toàn – tự ăn – trò chuyện nhiều – chơi chủ động – thực hành kỹ năng mới và được theo dõi sự phát triển theo thời gian.

Nếu một kỹ năng chưa xuất hiện, hãy nhìn toàn bộ quá trình phát triển thay vì so sánh con với những trẻ khác.

MẸ ƠI – Đồng hành cùng ba mẹ trong từng bước đi, từng bữa ăn và từng lời nói đầu đời của con.